Una Terra, cinque Lingue: Forte Werk Lusérn

Dar Fòrte Werk Lusérn, åhevante von 15 von prachant vort, tüat bidar offe soine türn in laüt vor da summar djarzait 2026, zoagantese azpe hèrta ummadar von plètz symbol zo gedenkha dar Groaz Kriage afta Zimbar Hoachebene.
Augemacht zbisnen di djar 1908 un 1912 von österraichege-ungar Khoasarraich zöbrest in Kåmp atz 1549 mètre höache, dar Fòrte Werk Lusérn – khött “dar Padreterno” von belsan soldàn – iz gest ummadar von gröazarstn fört un von sèlln mearar vür von gåntz alpinar front von earst bèltkriage. Inngegrabet in kròtz un gepuntet pinn soin vorposten durch stöll un schützgrebar, dar fòrte iz gestånt untar umman vor stercharstn bombardaméntn von ånfång von gåntz Earst bèltkriage.

Dar summar 2026 vüarten nå bichtege kulturàln un muséaln naüge. Von earst von höbiat sin atz unundraitzekh von snitt, defatte, bartma vennen in Fòrte a fotografege auzlegom augelekk ankunto in laigom bodaz hatt gemacht dar MITAG – dar belese Museo von kriage – pittar hilfe von “Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa”.

Di auzlegom zoaget a stòrdja nonet sovl gekhennt un boda bintsche vert khint kontàrt in laüt: da sèll von kriaggevångatn, serbn un rüss, boda soin khent untargelekk von österraichan-ungarn azpe arbatar aftn alpinar front in Earst bèltkriage. Tausankhtar månnen soin khent untargelekk z’arbata, di mearastn vèrt in konditziongen njånka zo maga gloam, auzomacha di fört, schützgrebar, beng un åndre sachandar vorz kriage, azpe di aisanpånen in di teldar Fiemme un Gröden, dar bege von Badia tal un tòkkn vodar Valsugåna o. Durch fotgrafìan vo öffentlesche un privàtt arkivie, di auzlegom zoagetaz di mustètz, di djèste un ’z lem vo alle tage vo disan gevånngatn: månnen untargelekk zo traga ’z geplèttra boda iz khent genützt afte zimmen, odar z’arbata auz atz vèlt un no in di khurtzan momént bosa håm gemak eppaz rastn in di barakkn. Di pildar kontàrn vonan gåntzez sberez lem, von hummar boda dise laüt håm patìrt, von groazan fadìng bosa håm gemacht un von bèttadar bosa håm gemocht auzhaltn au afte zimmen. Darzuar dar prodjèkt lekk vür auzolega trèff vor di laüt un åndre kulturàl initziatìvan übar daz Groaz Kriage, di internatzionàl rècht, un abezorlina afte patze, allz ditza augelekk pittnåndar pinn MITAG un pinn  Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa.

In da gelaichege zait di laüt bartn mang khemmen gevüart nå in an naüng bege gehoazt “Dar Fòrte nia gesek”. Von höbiat sin atz unundraitzekh von snitt, alle di vraita, meldantese, a vüarar bodasen drinndarkhennt garècht, bart vüarn di laüt inn pa khåmmarn, stöll un pa staing von fòrte boda sin haüt håm nèt gemak khemmen gesek, zoagante ploaz naüge sachandarn afte innate von fòrte sèlbart.

Di naüng prodjèkte soin toal von sèlln sachandarn boda dar Kulturinstitut Lusérn lekk au zo geba mearar vèrt un zo macha in Fòrte Werk Lusérn hèrta mearar lente, guat zo lega panåndar stòrege untarsüach, kultùr un darzuar zo macha übarleng afte tème von gedenkh un vodar patze.

Dar Fòrte Werk Lusérn bart stian offe alle tage åhevante von 15 prachant sin atz 31 von snitt un in di viar ent bochan von herbestmånat (5–6, 12–13, 19–20, 26–27 herbestmånat), pinn orario 10.00–12.00 / 12.30–16.00. Dar fòrte bart stian gespèrrt in gåntz tage az hettat z’soina schaülaz bèttar.

Zo haba informatziongen un innzoschraibase årüavan in Muséo Lusérn aftn nummar 0464789645 odar schaung afte websait www.lusern.it  .

Übarsetzt von Schaltarle vor di zung von Toalkamou vodar Zimbar Hoachebene

La versione in lingua italiana di questo articolo è stata pubblicata nei giorni scorsi su UT24